Mua lại hàng tồn của một tiệm ngọc khác là nguồn hàng có thật, nhưng chỉ nên làm khi bạn kiểm được từng món, nhận được chứng từ đầu vào hoặc chứng từ mua bán hợp lệ cho cả lô, tách riêng hàng ký gửi không thuộc về người bán, và giám định lại những món sẽ được mô tả là không xử lý.
Tình huống này hay gặp khi một tiệm nghỉ bán, chủ tiệm chuyển nghề, một người bán online thôi làm, hay gia đình tiếp quản cửa hàng của người đã mất mà không muốn tiếp tục. Món hàng có khi tốt, giá có khi mềm, nhưng cùng với hàng, bạn có thể nhận cả những vấn đề của tiệm cũ nếu không tách bạch từ đầu. Bài không bàn chuyện sang nhượng mặt bằng hay thương hiệu, chỉ bàn phần hàng hoá.
Vì sao nguồn này hấp dẫn và vì sao cần chậm lại
Hàng tồn của một tiệm đã bán nhiều năm thường đa dạng: vòng nhiều ni, mặt dây nhiều kiểu, có cả những món mà tự đi lấy hàng bạn khó tìm. Người nhượng lại muốn xong nhanh nên thường chào cả tủ một lần. Với người mới mở quầy, đó có vẻ là cách lấp đầy tủ trưng bày gọn nhất.
Nhưng tủ hàng tồn là kết quả của nhiều năm lấy hàng từ nhiều nguồn, với nhiều mức độ cẩn thận khác nhau. Trong đó có món có giấy giám định độc lập, món chỉ có giấy của chính tiệm, món không giấy, món khách gửi bán, món đang chờ sửa, và đôi khi món mà chính chủ tiệm cũng không nhớ lấy từ đâu. Mua cả tủ không kiểm là nhận tất cả những thứ đó dưới tên của bạn.
Thêm một điều: hàng tồn lâu thường là hàng khó bán vì lý do nào đó, ni quá lớn hay quá nhỏ, kiểu đã cũ, khuyết điểm mà khách trước đã thấy. Không phải món nào cũng thế, nhưng nên nhìn với câu hỏi "vì sao món này còn nằm đây", thay vì chỉ nhìn giá.
Cuối cùng là chuyện con người. Người nhượng lại đôi khi đang trong hoàn cảnh khó, đóng tiệm vì làm ăn không thuận hay vì gia đình có chuyện. Làm việc chậm rãi, rõ ràng, có giấy tờ là cách tôn trọng họ, chứ không phải làm khó họ.
Hỏi gì trước khi xem hàng
Trước khi ngồi xuống xem từng món, nên hỏi người nhượng lại vài câu để biết mình đang làm việc với ai và với loại hồ sơ nào:
- Người bán là hộ kinh doanh, doanh nghiệp hay cá nhân; ai có quyền ký bán số hàng này, nhất là khi cửa hàng do gia đình tiếp quản.
- Hàng có hồ sơ từng món không: hoá đơn mua vào, bảng kê, sổ hàng, ảnh, giấy giám định.
- Trong tủ có hàng khách gửi bán (ký gửi) không, có món khách gửi sửa chưa lấy không.
- Có món nào đang trong cam kết bảo hành, thu đổi với khách cũ không, và ai sẽ lo phần đó sau khi tiệm nghỉ.
- Có món nào đã biết là hàng xử lý, đá khác, hoặc có khuyết điểm, và trên tem đang ghi thế nào.
- Người bán có xuất được chứng từ cho giao dịch bán lại số hàng này không.
Câu trả lời cho câu thứ ba và thứ tư quan trọng không kém chất hàng. Hàng ký gửi không thuộc về người nhượng lại, nên họ không có quyền bán cho bạn; món đang có cam kết với khách cũ thì sớm muộn sẽ có người đến hỏi. Nếu người bán không trả lời rõ được, nên tách những món chưa rõ ra khỏi giao dịch.
Kiểm kê từng món trước khi chốt
Kiểm kê hàng tồn để mua lại nên làm như nhận một lô hàng mới, không làm theo kiểu nhìn qua cả tủ:
- Lập danh sách có mỗi món một dòng, đánh số tạm, kể cả món người bán nói là không đáng giá.
- Với từng món: chụp ảnh hai mặt có thước, soi đèn chụp thêm một ảnh, đo kích thước, cân, ghi tem đang gắn trên món ghi gì.
- Đối chiếu với hồ sơ của tiệm cũ nếu có: số giấy giám định, dòng trong sổ hàng, hoá đơn mua vào.
- Chia món thành nhóm theo mức hồ sơ (xem bảng dưới), đánh dấu món nghi xử lý, món có rạn, món cần sửa.
- Hai bên cùng xác nhận danh sách cuối cùng, kèm ảnh; đây là phụ lục của giấy mua bán.
Kiểm kê kỹ mất thời gian, có khi vài buổi với một tủ lớn. Người nhượng lại muốn xong nhanh có thể sốt ruột; giải thích rằng danh sách này bảo vệ cả họ, vì sau khi bàn giao, không ai còn cớ để bảo họ đã giao thiếu hay giao sai.
Phân nhóm hàng tồn theo hồ sơ
Cách phân nhóm giúp bạn quyết định món nào mua, món nào cần giám định trước, món nào để lại:
| Nhóm | Đặc điểm | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Có chứng từ đầu vào và giấy giám định độc lập | Hồ sơ đủ, giấy khớp món | Mua được; vẫn đối chiếu số đo với giấy |
| Có chứng từ nhưng chỉ có giấy của tiệm cũ | Cam kết của người bán, chưa kiểm độc lập | Mua có điều kiện giám định, hoặc tính như hàng chưa rõ tình trạng |
| Không có chứng từ đầu vào | Không chứng minh được nguồn gốc | Cân nhắc để lại; nếu mua phải có chứng từ hợp lệ từ chính giao dịch mua lại |
| Hàng đã biết là xử lý hoặc đá khác | Tem có thể ghi đúng hoặc không | Mua được nếu bán đúng tên; gỡ tem cũ, làm tem mới theo giám định |
| Hàng ký gửi, hàng khách gửi sửa | Không thuộc người nhượng lại | Không mua; để người nhượng lại trả cho chủ |
Nhóm thứ ba là nhóm khó nhất. Nếu người nhượng lại là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp và xuất được chứng từ hợp lệ cho giao dịch bán lại, phần đầu vào của bạn có cơ sở; còn việc họ đã có đầu vào cho món đó hay chưa là chuyện của họ với cơ quan thuế. Cách xử lý cụ thể, bạn hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan thuế trước khi chốt.
Thương lượng theo từng nhóm món, không theo cả tủ
Người nhượng lại thường muốn chốt một con số cho cả tủ, vì đơn giản. Với bạn, một con số chung giấu đi sự khác nhau rất lớn giữa các nhóm hàng: món có giấy độc lập và món không giấy được tính như nhau, món cần sửa được tính như món lành. Thương lượng theo nhóm, dựa trên bảng phân nhóm vừa lập, là cách công bằng hơn cho cả hai.
Khi nghĩ về giá trị từng nhóm, bạn cần tính cả những chi phí sẽ phát sinh sau khi nhận: giám định những món chưa có giấy độc lập, sửa chữa, đánh bóng, làm tem mới, thời gian nằm tủ của những món khó bán. Những khoản này không phải lý do để ép giá người nhượng lại, mà là phần việc thật bạn sẽ phải làm. Nói rõ với họ vì sao nhóm này được đánh giá khác nhóm kia thường giúp cuộc thương lượng bớt căng.
Với món nghi xử lý hoặc chưa rõ tình trạng, có thể đề nghị mua có điều kiện: giá chốt sau khi có kết quả giám định, hoặc người nhượng lại nhận lại nếu kết quả khác lời mô tả. Cách này đòi thêm thời gian, nhưng tránh cho bạn trả tiền của hàng không xử lý cho một món mà mình chưa biết là gì.
Bài không đưa con số hay tỉ lệ nào, vì mỗi tủ hàng một khác. Điều nên giữ là nguyên tắc: trả tiền cho thứ mình kiểm được, không trả cho lời kể.
Giấy mua bán và những nghĩa vụ không nên nhận kèm
Giấy mua bán số hàng tồn nên ghi rõ hai bên, danh sách món (phụ lục kiểm kê có ảnh), giá cả lô và cách thanh toán, ngày bàn giao, cam kết của người bán rằng hàng thuộc quyền sở hữu hợp pháp của họ và không có hàng ký gửi lẫn vào. Kèm theo là chứng từ theo quy định cho giao dịch, và bản giao lại các giấy giám định gốc, hoá đơn mua vào cũ của từng món nếu có.
Điều nên ghi thẳng là những gì bạn không nhận: các cam kết bảo hành, thu đổi mà tiệm cũ đã hứa với khách của họ, công nợ với nhà cung cấp của tiệm cũ, và quyền dùng tên, biển hiệu của tiệm cũ nếu bạn không mua phần đó. Không ghi thì khi khách cũ cầm phiếu bảo hành tới, hay nhà cung cấp cũ tìm tới đòi nợ hàng, bạn sẽ khó giải thích.
Nếu bạn muốn chủ động hỗ trợ khách cũ của tiệm kia, ví dụ nhận làm sạch, kiểm vòng cho họ, đó là lựa chọn thiện chí của bạn, nên nói rõ là dịch vụ của tiệm bạn chứ không phải tiếp nối cam kết của tiệm cũ.
Sau khi nhận: giám định lại, làm tem mới, bỏ lời rao cũ
Hàng tồn mua về chưa nên lên tủ ngay. Gửi giám định những món sẽ được mô tả là không xử lý, nhất là món chỉ có giấy của tiệm cũ. Giấy giám định cũ dù đúng của món này cũng chỉ phản ánh tình trạng ở thời điểm đó; món nằm tủ nhiều năm, qua nhiều lần khách đeo thử, có thể đã có vết rạn mới.
Mọi tem cũ nên được gỡ, làm tem mới theo bộ tên gọi của tiệm bạn và theo kết quả giám định. Đừng giữ lại lời mô tả của tiệm cũ, kiểu "ngọc Miến tuyển", "hàng hiếm", vì bạn không biết họ căn cứ vào đâu để viết. Từ giờ, bạn là người đứng ra bảo đảm từng chữ trên tem.
Món nào cần sửa, đánh bóng, thay dây, làm trước khi bày và ghi vào hồ sơ. Món tồn lâu vì ni khó bán, cân nhắc giữ lại cho đúng khách thay vì giảm giá sâu ngay. Và sau vài tháng, nhìn lại: nhóm nào từ tủ hàng cũ bán được, nhóm nào nằm lại. Lần sau có người chào nhượng lại hàng tồn, bạn đã có cơ sở để biết mình nên mua phần nào.
Câu hỏi thường gặp
Mua lại cả tủ hàng tồn của tiệm ngọc nghỉ bán có nên không?
Có thể, nếu bạn kiểm được từng món, nhận được chứng từ hợp lệ cho giao dịch, tách được hàng ký gửi và giám định lại những món cần thiết. Mua cả tủ không kiểm là nhận luôn những vấn đề của tiệm cũ.
Hàng ký gửi lẫn trong tủ hàng tồn thì xử lý sao?
Không mua. Hàng ký gửi thuộc về khách đã gửi, người nhượng lại không có quyền bán. Để họ trả lại cho chủ, và ghi trong giấy mua bán cam kết không có hàng ký gửi lẫn vào.
Có phải tiếp tục bảo hành cho khách cũ của tiệm kia không?
Không, nếu giấy mua bán ghi rõ bạn không nhận các cam kết bảo hành, thu đổi của tiệm cũ. Nếu muốn hỗ trợ khách cũ, nói rõ đó là dịch vụ thiện chí của tiệm bạn.
Món chỉ có giấy giám định của tiệm cũ có tin được không?
Đó là cam kết của người bán trước, chưa phải kết quả độc lập. Với món sẽ được mô tả là không xử lý, nên mua có điều kiện giám định hoặc gửi giám định độc lập trước khi bày bán.
Mua hàng tồn từ tiệm khác cần chứng từ gì?
Giấy mua bán có phụ lục kiểm kê từng món kèm ảnh, chứng từ theo quy định cho giao dịch, và bản giao lại giấy giám định gốc, hoá đơn mua vào cũ nếu có. Cách lập cụ thể hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế.
Có nên giữ tem và lời mô tả của tiệm cũ?
Không nên. Gỡ tem cũ, làm tem mới theo bộ tên gọi của tiệm bạn và kết quả giám định. Bạn không biết tiệm cũ căn cứ vào đâu để viết, nhưng từ giờ bạn là người bảo đảm từng chữ.