Theo Luật Giá 2023, người kinh doanh phải niêm yết giá hàng hoá bằng Đồng Việt Nam một cách rõ ràng, không gây nhầm lẫn, và không được bán cao hơn giá đã niêm yết; với quầy ngọc, điều đó có nghĩa mỗi món bày bán cần có giá khách nhìn hoặc tra được, bằng thẻ gắn món, bảng giá theo khay hoặc sổ giá tra theo mã. Thói quen "giá tuỳ khách" vừa có rủi ro pháp lý, vừa làm khách nghi ngờ.
Ngọc là mặt hàng khó niêm yết theo kiểu siêu thị: mỗi món một giá, có món giá rất cao, có món gắn vàng nên giá phần vàng thay đổi theo ngày. Bài này đi qua các hình thức niêm yết hợp với quầy ngọc, cách xử lý những chỗ đặc thù và những lỗi hay gặp. Bài không bàn chuyện định giá cao hay thấp; cách ghi giá trong bài đăng bán online và cách chạy khuyến mại có bài riêng ở danh mục bán online và danh mục quảng cáo.
Luật Giá 2023 yêu cầu gì với người bán
Luật Giá 2023 có hiệu lực từ giữa năm 2024, quy định nghĩa vụ niêm yết giá của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ. Về nguyên lý: giá niêm yết bằng Đồng Việt Nam, thể hiện rõ ràng, dễ đọc, đặt ở nơi người mua dễ thấy; hình thức niêm yết có thể là in, dán, ghi trên bảng, trên thẻ, hoặc hình thức khác phù hợp, kể cả trên phương tiện điện tử; người bán không được bán cao hơn giá niêm yết.
Quy định không cấm bạn giảm giá cho khách, cũng không quy định ngọc phải có giá bao nhiêu. Điều được yêu cầu là khách phải biết giá trước khi mua, và giá đó là giá thật. Mức xử phạt khi vi phạm theo văn bản hướng dẫn hiện hành; bài không nêu con số.
Ngoài Luật Giá, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng yêu cầu thông tin về giá phải trung thực, đầy đủ. Hai luật cùng hướng tới một điều: khách được biết mình đang trả bao nhiêu cho món gì, không bị bất ngờ lúc thanh toán.
Hình thức niêm yết hợp với quầy ngọc
Mỗi tiệm có cách bày hàng khác nhau. Bảng dưới gợi ý những hình thức niêm yết thường dùng; chọn cách hợp với quầy của bạn, miễn khách biết được giá trước khi quyết định mua.
| Hình thức | Phù hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thẻ giá gắn từng món | Vòng, mặt, nhẫn bày trong tủ | Thẻ ghi mã món và giá; mặt chữ hướng ra phía khách hoặc khách được xem khi hỏi |
| Bảng giá theo khay | Hàng phổ thông cùng loại, cùng mức giá | Ghi rõ khay nào giá nào, món trong khay phải đúng nhóm |
| Sổ giá hoặc máy tra theo mã | Hàng giá trị cao không muốn để giá lộ ra ngoài | Khách hỏi là được tra ngay, không phải chờ chủ tiệm "tính" |
| Giá trên trang bán, bài đăng | Bán online, livestream | Ghi giá trong mô tả từng món; giá đọc trên livestream nên ghi lại trong bình luận ghim hoặc mô tả |
| Bảng giá dịch vụ | Đánh bóng, thay dây, bịt vàng, khoan | Niêm yết theo nhóm dịch vụ, ghi rõ trường hợp phải báo giá sau khi xem món |
Với hàng giá trị cao, cách niêm yết qua sổ giá tra theo mã là lựa chọn nhiều tiệm dùng để không phô giá ra ngoài tủ. Điều cần giữ là khách hỏi thì có giá ngay, và giá đó cố định, không thay đổi theo người hỏi.
Giá trong đầu chủ tiệm và chuyện mặc cả tại quầy
Ở nhiều quầy ngọc lâu năm, giá không nằm trên món hàng mà nằm trong đầu chủ tiệm. Khách hỏi, chủ nhìn khách, nhìn món rồi mới đọc giá. Người trong nghề quen cách đó, nhưng với khách nó là tín hiệu giá thay đổi theo người hỏi, và theo yêu cầu niêm yết giá, khách phải biết được giá trước khi quyết định mua chứ không phải sau khi bị "đánh giá" bằng mắt.
Niêm yết giá không có nghĩa là không được mặc cả. Bạn vẫn có thể giảm cho khách quen, cho khách mua nhiều món, miễn không bán cao hơn giá đã niêm yết. Điều thay đổi là điểm xuất phát của cuộc trò chuyện: khách cầm thẻ giá trên tay, và mọi khoản giảm là thiện chí của tiệm, không phải phần "hét giá" được rút lại.
Nếu tiệm có nhân viên, giá niêm yết còn bảo vệ chính chủ tiệm. Nhân viên không phải đoán giá, không vô tình bán dưới giá vốn, và chủ tiệm biết chính xác mức giảm mà nhân viên được tự quyết. Ghi mức đó vào nội quy quầy, đừng để mỗi người hiểu một kiểu.
Món ngọc gắn vàng: niêm yết sao khi giá vàng thay đổi
Tách hai phần giá. Với món mà phần vàng chiếm giá trị đáng kể, cách minh bạch là niêm yết giá phần ngọc cố định, và phần vàng tính theo trọng lượng nhân giá vàng của tiệm trong ngày, giá vàng đó cũng được niêm yết.
Ghi rõ trên thẻ. Thẻ giá ghi phần ngọc bao nhiêu, phần vàng bao nhiêu chỉ hoặc gam, tuổi vàng nào, tiền công bao nhiêu nếu tính riêng. Khách tính ra được tổng giá trước khi hỏi.
Hoặc giá trọn món, cập nhật định kỳ. Nếu bạn muốn niêm yết một giá trọn, cần cập nhật khi giá vàng thay đổi đáng kể, và giá đang hiển thị phải là giá bạn bán. Không được để thẻ giá cũ rồi tính giá mới lúc thanh toán.
Thống nhất với hoá đơn. Cách tách giá trên thẻ nên trùng với cách ghi dòng hàng trên hoá đơn, để khách và người làm sổ đối chiếu dễ.
Giải thích được khi khách hỏi. Khách cầm thẻ giá và hỏi vì sao hôm nay khác tuần trước. Người đứng quầy cần chỉ được giá vàng trong ngày đang niêm yết ở đâu và cách tính ra tổng, thay vì nói chung chung "giá vàng lên". Một phép tính khách tự kiểm lại được là cách nhanh nhất để giữ lòng tin.
Một món, hai kênh: giá ở quầy và giá online
Nhiều người bán vừa có quầy vừa bán online, và cùng một chiếc vòng xuất hiện ở cả hai nơi. Câu hỏi hay gặp là có được để hai giá khác nhau không. Về nguyên lý, bạn được tự định giá cho từng kênh, ví dụ giả định giá online đã gồm phí giao hàng có bảo hiểm còn giá tại quầy thì không. Điều cần là mỗi kênh niêm yết rõ giá của kênh đó và những gì đã gồm trong giá.
Rắc rối nảy sinh khi khách thấy giá online thấp hơn rồi tới quầy đòi mua theo giá đó, hoặc ngược lại. Nếu hai giá khác nhau vì điều kiện khác nhau, ghi điều kiện đó ngay cạnh giá: giá đã gồm hay chưa gồm giao hàng, giá áp dụng cho thanh toán chuyển khoản hay tiền mặt, giá có kèm giấy giám định riêng hay không. Khách hiểu vì sao khác thì ít khi phàn nàn.
Cách đơn giản nhất với người mới là một món một giá trên mọi kênh, chi phí giao hàng tính riêng và ghi rõ. Sổ kho chỉ cần một cột giá, thẻ giá và trang bán in từ cùng một nguồn, và nhân viên không phải nhớ món nào giá nào ở đâu.
Niêm yết ở hội chợ, phiên chợ và gian hàng tạm
Nhiều người bán ngọc mang hàng đi hội chợ, phiên chợ đồ xưa, triển lãm đá quý. Gian hàng tạm vẫn là nơi bán hàng, nên yêu cầu niêm yết giá vẫn áp dụng; ban tổ chức có thể còn có quy định riêng. Cái khó là bàn trưng bày nhỏ, khách đông, hàng xếp sát nhau, nên thẻ giá dễ rơi, dễ lẫn.
Cách làm thực tế: chia hàng thành khay theo mức giá với bảng giá rõ cho từng khay; món giá trị cao để riêng, thẻ giá gắn chặt vào món hoặc ghi trong sổ giá mang theo, tra theo mã. Mang theo danh sách hàng có mã và giá, in từ sổ kho trước khi đi, để cả người đứng gian hàng lẫn người đi cùng đọc cùng một giá.
Giá ở hội chợ có thể khác giá tại tiệm, ví dụ giả định giảm cho dịp hội chợ. Nếu vậy, thẻ giá ở gian hàng là giá áp dụng tại đó, và khi khách quay lại tiệm hỏi mua theo giá hội chợ, bạn cần giải thích được điều kiện đã niêm yết. Đơn giản nhất là ghi rõ trên bảng ở gian hàng thời gian áp dụng giá.
Cập nhật giá và kiểm thẻ giá định kỳ
Niêm yết đúng một lần chưa đủ; giá thay đổi, món được sửa, thẻ bị lẫn. Một nhịp cập nhật gọn cho quầy ngọc:
- Mỗi món có giá ghi trong sổ kho theo mã; thẻ giá in từ sổ, không viết tay tuỳ ý.
- Khi đổi giá, sửa trong sổ trước, in lại thẻ, thay thẻ cũ, ghi ngày đổi.
- Cùng lúc cập nhật giá trên trang bán, bài đăng còn hiệu lực.
- Mỗi tuần kiểm ngẫu nhiên một số món: thẻ trên món có đúng mã, đúng giá trong sổ không.
- Sau mỗi lần khách thử nhiều món, kiểm lại món có về đúng khay, thẻ có bị lẫn không.
- Với món gắn vàng, cập nhật giá vàng trong ngày ở nơi niêm yết trước khi mở quầy.
Nhịp này cũng giúp phát hiện sớm những món đã nằm tủ lâu, để bạn quyết định có điều chỉnh giá hay đưa sang kênh bán khác.
Lỗi niêm yết hay gặp ở quầy ngọc
Những lỗi dưới đây xuất hiện thường xuyên, phần lớn do thói quen chứ không phải cố ý:
- Thẻ giá úp vào trong, khách phải hỏi mới biết, rồi giá đọc ra lại khác giá trên thẻ.
- Hai món giống nhau nhưng thẻ bị đổi chỗ, khách chọn món theo giá thấp rồi bị báo món đó giá cao hơn.
- Giá trên trang bán còn giá cũ, khách chuyển khoản theo giá đó rồi người bán đòi thêm.
- Giá ghi bằng ngoại tệ hoặc ký hiệu riêng khách không đọc được.
- Dịch vụ sửa chữa không có bảng giá, khách nhận lại vòng mới biết phí.
- Niêm yết "giá từ" cho cả khay rồi món nào khách chọn cũng thuộc mức cao.
Mỗi lỗi trên đều dẫn tới một cuộc tranh cãi tại quầy. Sửa chúng không tốn kém, chỉ cần một quy trình cố định và một người chịu trách nhiệm kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Quầy ngọc có bắt buộc phải niêm yết giá từng món không?
Luật Giá 2023 yêu cầu niêm yết giá hàng hoá rõ ràng để khách biết trước khi mua. Hình thức có thể là thẻ giá từng món, bảng giá theo khay, hoặc sổ giá tra theo mã, miễn khách hỏi là biết ngay giá cố định của món đó.
Quầy ngọc có được mặc cả khi đã niêm yết giá không?
Được giảm cho khách, vì quy định chỉ cấm bán cao hơn giá niêm yết. Điều cần là khách biết giá trước khi quyết định mua, và mức giảm nhân viên được tự quyết nên ghi rõ trong nội quy quầy để giá không thay đổi theo người hỏi.
Món ngọc bịt vàng niêm yết giá thế nào khi giá vàng lên xuống?
Cách minh bạch là tách giá phần ngọc cố định và phần vàng tính theo trọng lượng nhân giá vàng trong ngày đã niêm yết. Nếu niêm yết giá trọn món, phải cập nhật khi giá vàng thay đổi và bán đúng giá đang hiển thị.
Thẻ giá ngọc có được ghi bằng ký hiệu riêng của tiệm không?
Giá niêm yết phải bằng Đồng Việt Nam, rõ ràng, khách đọc hiểu được. Ký hiệu riêng chỉ người trong tiệm hiểu không đáp ứng yêu cầu đó. Nếu muốn ghi thêm mã nội bộ để quản lý, đặt mã cạnh giá chứ không thay cho giá.
Bán ngọc ở hội chợ có phải niêm yết giá không?
Gian hàng tạm vẫn là nơi bán hàng nên vẫn cần niêm yết giá, ban tổ chức có thể có thêm quy định riêng. Cách thực tế là bảng giá theo khay cho hàng phổ thông và sổ giá tra theo mã cho món giá trị cao.
Dịch vụ sửa vòng, đánh bóng có cần niêm yết giá không?
Nên niêm yết theo nhóm dịch vụ, ghi rõ trường hợp phải báo giá sau khi xem món, và báo giá cho khách trước khi làm. Khách nhận lại vòng mới biết phí là nguồn khiếu nại phổ biến ở các quầy ngọc.