Ảnh xuyên sáng là ảnh chụp khi nguồn sáng đặt phía sau món ngọc, ánh sáng đi xuyên qua đá rồi tới ống kính. Kiểu ảnh này cho thấy những gì ảnh thường không thấy: độ trong, màu phân bố bên trong ra sao, vân bông, các đường nứt và vết rạn. Nhưng nó cũng làm ngọc trông trong hơn, tươi hơn so với khi đeo trên tay, nên chỉ có ý nghĩa khi đi kèm ảnh chụp bằng ánh sáng phản xạ thông thường.
Phần lớn hướng dẫn soi đèn pin trên mạng viết cho người mua: soi để kiểm tra trước khi xuống tiền. Bài này viết cho người bán: chụp ảnh xuyên sáng để công bố cấu trúc bên trong của món hàng một cách trung thực, đặt nó vào đâu trong bộ ảnh, ghi chú thế nào, và tránh dùng nó như một chiêu làm đẹp.
Ảnh xuyên sáng nói gì với khách
Với ánh sáng phản xạ, khách thấy bề mặt và lớp màu gần bề mặt. Với ánh sáng xuyên, khách thấy được bên trong: ngọc trong hay đục, kết cấu hạt mịn hay thô, màu chạy thành dải hay rải đều, có các đám bông trắng hay không, và quan trọng nhất là có đường nứt nào cắt ngang thân món hàng hay không.
Đối với người mua có kinh nghiệm, đây là tấm ảnh họ tìm đầu tiên. Họ biết rằng một chiếc vòng nhìn đẹp dưới đèn quầy có thể ẩn một vết rạn chỉ hiện khi soi. Người bán đưa ảnh này vào bộ ngay từ đầu là cho khách thấy mình không có gì giấu, và tránh được cảnh khách tự soi khi nhận hàng rồi phát hiện ra điều người bán chưa nói.
Ảnh soi còn trả lời một câu hỏi khách ngại nói ra: món này có bị nhuộm màu hay không. Ảnh không thể kết luận thay giấy giám định, nhưng khi màu bên trong chạy theo các khe nứt, khách sẽ nhìn thấy và hỏi. Người bán đã đăng ảnh soi thì phải sẵn sàng trả lời những câu hỏi đó bằng giấy tờ, và đó là áp lực tốt cho việc gọi tên hàng đúng ngay từ đầu.
Ảnh xuyên sáng cũng là công cụ cho chính người bán. Khi nhập một món về, chụp xuyên sáng giúp ghi lại tình trạng bên trong lúc nhận, làm căn cứ khi trao đổi với nhà cung cấp, và là mốc so sánh nếu sau này món hàng bị va chạm hay đem đi sửa.
Vì sao chỉ có ảnh xuyên sáng thì dễ gây hiểu nhầm
Ánh sáng đi xuyên qua đá làm màu sáng và trong hơn rất nhiều so với khi ta nhìn bằng ánh sáng phản xạ. Một mặt ngọc mỏng màu lục nhạt khi soi có thể rực như kẹo; khi đeo lên cổ, áp vào da, không có nguồn sáng phía sau, nó trở về màu lục nhạt hơi đục vốn có. Khách nhìn ảnh soi mà không có ảnh thường đi kèm sẽ kỳ vọng sai.
Ở chiều ngược lại, món ngọc đen hoặc lục rất đậm có thể trông đen kịt dưới ánh sáng thường nhưng hiện lục đậm khi soi. Trong giới buôn, loại đá như vậy thường được gọi là mặc thuý. Nếu người bán đăng ảnh soi lục làm ảnh đại diện, khách tưởng mình mua một món lục; khi đeo thì nó đen. Cả hai trường hợp đều không phải món hàng xấu, chỉ là thông tin bị trình bày lệch.
Thêm một điểm cần biết: ánh sáng xuyên mạnh có thể làm chói và làm mờ những chi tiết nhỏ ở bề mặt như vết xước, vết mẻ ở mép. Vì vậy ảnh xuyên sáng không thay được ảnh cận bề mặt; nó chỉ là một lớp thông tin bổ sung.
Dụng cụ cần cho ảnh xuyên sáng
Không cần thiết bị phòng thí nghiệm. Bộ dụng cụ cho ảnh xuyên sáng ở tiệm khá gọn, quan trọng là dùng cố định để ảnh các món so được với nhau.
- Một đèn pin ánh sáng trắng, chùm sáng tập trung, có thể chỉnh độ sáng càng tốt. Dùng một đèn duy nhất cho mọi ảnh soi của tiệm để các món có cùng điều kiện.
- Một tấm vải hoặc hộp màu đen nhám làm nền phía sau, giúp phần không có ánh sáng tối hẳn và món ngọc nổi lên rõ.
- Một tấm chắn có lỗ nhỏ (bìa đen khoét lỗ) đặt giữa đèn và món ngọc với món nhỏ, để ánh sáng không tràn ra ngoài mép làm loá ống kính.
- Giá đỡ điện thoại hoặc giá ba chân nhỏ, vì ảnh soi thường cần thời gian phơi sáng lâu hơn, cầm tay dễ rung.
- Găng tay vải mỏng nếu phải cầm món hàng trong ảnh, vừa tránh dấu tay, vừa không để màu da hắt lên ngọc trong.
Đèn pin có ánh sáng ngả vàng hay ngả xanh sẽ làm màu ảnh soi lệch theo. Nên chọn loại ghi nhiệt độ màu trung tính, và chụp thử thẻ xám dưới đèn này để biết nó lệch về đâu.
Các bước chụp một tấm ảnh xuyên sáng
Quy trình dưới đây dùng cho vòng và mặt dây, hai loại món được soi nhiều nhất. Với nhẫn và hạt, nguyên tắc tương tự nhưng thao tác nhỏ hơn.
- Tắt hoặc giảm các đèn khác trong phòng, để đèn soi là nguồn sáng chính.
- Đặt nền đen phía sau món ngọc, điện thoại cố định trên giá phía trước.
- Chiếu đèn pin từ phía sau hoặc chếch phía sau, áp sát hoặc cách món ngọc vài centimét. Với vòng, có thể chiếu từ trong lòng vòng ra hoặc áp đèn vào một điểm thân vòng.
- Chạm vào màn hình để lấy nét trên phần thân ngọc, rồi giảm phơi sáng cho tới khi vùng sáng nhất không bị cháy trắng.
- Chụp tại nhiều điểm dọc thân vòng, mỗi điểm một tấm, để không có đoạn nào bị bỏ qua.
- Với vết nứt hay vân đã thấy, chụp thêm một tấm xoay góc chiếu để đường nứt hiện rõ nhất, vì có những vết rạn chỉ thấy ở một góc ánh sáng nhất định.
- Ghi mã món và vị trí từng tấm (ví dụ "đoạn đối diện vết vân") để sắp xếp khi đăng.
Đừng cố giảm sáng tới mức món ngọc trông như có màu đậm hơn thực tế. Mục tiêu là thấy rõ cấu trúc, không phải làm tấm ảnh rực rỡ nhất.
Ảnh xuyên sáng với từng loại món
Mỗi loại món ngọc có cách đặt đèn và điều cần thể hiện riêng. Bảng dưới gom các điểm thường gặp ở tiệm.
| Loại món | Cách đặt đèn | Điều ảnh cần cho thấy | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Vòng tròn bản tròn | Áp đèn vào lòng vòng, xoay dần quanh chu vi | Đường nứt ngang thân, đám bông, sự phân bố màu dọc vòng | Chụp ít nhất bốn đoạn, ghi vị trí |
| Vòng bản dẹt | Chiếu từ phía sau mặt bản, đèn cách vài centimét | Độ trong theo bề rộng bản, vân chạy dọc hay ngang | Mặt bản phẳng dễ loá, giảm sáng phơi |
| Mặt dây chạm khắc | Đặt mặt lên nền đen, đèn từ phía sau xuyên qua | Độ dày mỏng không đều do chạm, vết nứt ở chỗ khoét mỏng | Chỗ chạm sâu sẽ sáng hơn, không phải màu khác |
| Nhẫn nguyên khối | Đèn nhỏ chiếu vào lòng nhẫn | Vết rạn quanh lòng nhẫn, thường xuất hiện ở chỗ bản mỏng nhất | Chụp cận, cần lấy nét kỹ |
| Chuỗi hạt | Xếp hạt thành hàng trên tấm mica, đèn từ dưới lên | Độ đồng đều độ trong giữa các hạt, hạt nào khác hẳn | Không cần soi từng hạt, soi theo đoạn |
Bảng này không thay cho kinh nghiệm soi của người làm nghề. Mục đích là để mỗi loại món trong tiệm có một cách chụp soi cố định, ai chụp cũng làm giống nhau.
Ghép cặp ảnh soi với ảnh thường và ghi chú cho khách
Nguyên tắc trình bày là "mỗi ảnh soi có một ảnh thường đi kèm". Ảnh thường chụp cùng góc, cùng vị trí, dưới ánh sáng trung tính của góc chụp; ảnh soi chụp ngay sau đó. Khách vuốt qua lại giữa hai tấm sẽ thấy rõ món ngọc khác nhau thế nào khi có và không có ánh sáng phía sau.
Phần chú thích nên ngắn và mô tả, không đánh giá. Ví dụ giả định: "Ảnh soi đèn pin từ phía sau, đoạn gần vết vân bông ở mặt trong. Khi đeo, màu đoạn này nhạt và đục hơn ảnh soi." Một câu như vậy giúp khách không kỳ vọng sai, đồng thời cho thấy người bán hiểu món hàng.
Thứ tự trong bộ ảnh cũng quan trọng. Ảnh soi nên đứng sau ảnh toàn món dưới ánh sáng thường và sau ảnh thước đo. Đặt ảnh soi lên đầu, đặc biệt với hàng mỏng và hàng tối màu, là cách trình bày khiến khách hình dung sai món hàng ngay từ cái nhìn đầu tiên, dù về mặt kỹ thuật ảnh không bị chỉnh sửa gì.
Với những vết nứt hiện ra trong ảnh soi, người bán cần ghi rõ bằng chữ trong mô tả. Đừng để khách tự phát hiện ra trong ảnh rồi phải hỏi lại; câu hỏi đó, nếu đến sau khi đã nhận hàng, thường mang theo cảm giác bị giấu.
Những tình huống ảnh soi cần thêm lời giải thích
Hàng đã qua xử lý. Ngọc đã tẩy và bơm keo (thường gọi hàng B) đôi khi trông trong và sạch bất thường khi soi. Người bán không thể và không nên dùng ảnh soi để khẳng định hàng tự nhiên; việc gọi tên hàng phải dựa vào giấy giám định, và mô tả phải ghi đúng theo giấy.
Đường vân và đường nứt trông giống nhau. Trong ảnh soi, vân đá tự nhiên và vết nứt đều hiện thành đường. Nếu người bán không chắc, đừng tự gọi là "vân" cho nhẹ; hãy mô tả đúng điều thấy được (một đường mảnh chạy ngang thân vòng) và nói rõ chưa xác định, hoặc đưa đi giám định.
Món ngọc rất dày hoặc rất tối. Đèn pin thường không đủ xuyên qua, ảnh soi gần như đen. Ghi chú rằng món này không soi xuyên được bằng đèn thường thay vì bỏ trống, để khách hiểu vì sao bộ ảnh thiếu tấm đó.
Món có gắn kim loại. Phần kim loại chặn ánh sáng, vùng đá dưới chấu không soi được. Nói rõ phần nào của đá không xem được qua ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải đăng ảnh soi đèn không?
Không có quy định bắt buộc, nhưng với vòng và mặt ngọc, khách có kinh nghiệm gần như luôn muốn xem. Đăng sẵn ảnh soi kèm ảnh thường tiết kiệm thời gian trả lời và cho thấy người bán sẵn sàng công khai cấu trúc bên trong.
Ảnh soi có chứng minh được ngọc tự nhiên không?
Không. Ảnh soi chỉ cho thấy độ trong, màu và các đường vân, nứt. Việc xác định ngọc tự nhiên hay đã xử lý cần thiết bị của phòng giám định. Người bán không nên dùng ảnh soi như bằng chứng về chủng loại hàng.
Nên dùng đèn pin ánh vàng hay ánh trắng?
Nên dùng ánh trắng trung tính để màu ảnh soi ít lệch. Đèn ánh vàng làm màu lục ấm và rực hơn thực tế. Dù dùng loại nào, nên dùng cố định một chiếc cho mọi ảnh soi của tiệm.
Vì sao ảnh soi của cùng một món lúc đẹp lúc không?
Ảnh soi phụ thuộc vị trí đặt đèn, khoảng cách, độ dày đoạn ngọc được soi và độ sáng phơi. Chiếu vào đoạn mỏng sẽ trong hơn đoạn dày. Vì vậy nên soi nhiều điểm dọc thân vòng và ghi vị trí từng tấm.
Khách tự soi khi nhận hàng thấy vết rạn không có trong ảnh thì sao?
Nếu vết rạn có từ trước mà ảnh không thể hiện, người bán nên nhận trách nhiệm theo chính sách đổi trả đã công bố. Để tránh tình huống này, nên soi kỹ dọc toàn thân món trước khi đăng và chụp lại ngay trước khi đóng gói.
Có nên quay video soi đèn thay cho ảnh không?
Video soi đèn rất hữu ích vì khách thấy ánh sáng chạy dọc thân vòng, nhưng nên có cả ảnh tĩnh để khách dừng lại xem kỹ một điểm. Video và ảnh soi cũng cần đi kèm phần ánh sáng thường như ảnh.