Khi thuê người có ảnh hưởng, người review hay cộng tác viên quảng bá ngọc, cửa hàng vẫn chịu trách nhiệm về những gì họ nói về món hàng; vì vậy cần một kịch bản có ranh giới rõ, một hợp đồng ghi trách nhiệm hai bên, và một bước duyệt nội dung trước khi đăng. Người quảng bá cũng có trách nhiệm riêng: kiểm thông tin về sản phẩm và cho người xem biết đó là nội dung hợp tác.
Ngọc là mặt hàng rất hợp với hình ảnh: một chiếc vòng trên cổ tay, một mặt dây dưới ánh nắng. Nhưng cũng chính vì thế, quảng bá ngọc qua người nổi tiếng rất dễ trượt sang những câu như "đeo vào thấy khoẻ hẳn", "từ ngày có vòng này làm ăn thuận lợi". Bài này giúp người bán chuẩn bị trước, để hợp tác mang lại khách mà không mang theo rủi ro.
Vì sao ngọc hay được quảng bá qua người có ảnh hưởng và rủi ro ở đâu
Khách mua ngọc cần tin trước khi mua, và người ta tin người hơn tin chữ. Một người có uy tín trong cộng đồng đeo chiếc vòng của bạn, kể về cảm nhận của mình, thường tạo ra nhiều đơn hơn mọi bài đăng của cửa hàng. Với cửa hàng nhỏ, đây là kênh hấp dẫn.
Rủi ro nằm ở chỗ người quảng bá không phải người trong nghề ngọc. Họ có thể không phân biệt được hàng A với hàng B, không biết vì sao không nên nói "100% tự nhiên" khi chưa có giấy, và rất dễ dùng ngôn ngữ cảm xúc quen thuộc của mảng phong thuỷ: "năng lượng", "hộ thân", "chiêu tài". Khi họ nói, người xem nghe như lời của cửa hàng.
Thêm một rủi ro nữa: lời của người có ảnh hưởng lan rộng và tồn tại lâu. Một câu nói quá trong video có thể được cắt ra, chia sẻ lại, và gắn với tên cửa hàng nhiều năm sau khi hợp đồng kết thúc.
Cuối cùng là rủi ro ngược chiều: người quảng bá dính vào một chuyện không liên quan tới ngọc, và hình ảnh cửa hàng bị kéo theo. Hợp đồng tốt nên tính tới cả khả năng này.
Nguyên lý pháp lý: ai chịu trách nhiệm về lời quảng cáo
Theo nguyên lý của Luật Quảng cáo 2012, người quảng cáo, tức bên có hàng hoá cần giới thiệu, chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo của mình. Luật này đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó có thêm quy định về người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, bao gồm người có ảnh hưởng trên mạng: họ phải kiểm thông tin về người quảng cáo và sản phẩm, và phải cho người xem biết nội dung đó là quảng cáo. Chi tiết nghĩa vụ và mức xử phạt nằm trong văn bản hiện hành, nên trước một chiến dịch lớn hãy hỏi người hiểu luật.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng đặt yêu cầu thông tin trung thực, không gây nhầm lẫn, áp dụng cho mọi kênh người kinh doanh dùng để giới thiệu hàng hoá. Lời của người quảng bá thuê là một kênh như vậy.
Với cửa hàng, điều này có nghĩa là: thuê người khác nói không chuyển được trách nhiệm đi. Nếu người quảng bá hứa tác dụng chữa bệnh, cửa hàng vẫn bị coi là có quảng cáo sai. Ngược lại, người quảng bá cũng không thể nói "cửa hàng bảo vậy" để thoát trách nhiệm về những gì chính họ nói.
Các nền tảng mạng xã hội thường có thêm công cụ và quy định riêng về nội dung có trả tiền. Dùng đúng công cụ gắn nhãn hợp tác của nền tảng là phần dễ nhất để làm đúng.
Hợp đồng với người quảng bá nên ghi gì
Một hợp đồng ngắn, viết bằng lời thường, tốt hơn thoả thuận miệng qua tin nhắn. Những mục dưới đây là phần cốt lõi; với hợp đồng giá trị lớn, nên nhờ người có chuyên môn pháp lý xem lại.
- Món hàng được quảng bá: tên đúng, loại đá, tình trạng xử lý, có giấy giám định hay không.
- Thông tin cửa hàng cung cấp cho người quảng bá và cam kết thông tin đó đúng.
- Những điều người quảng bá không được nói: hứa tác dụng sức khoẻ, tài lộc, hộ mệnh; chữ "nhất", "100%" khi không có chứng cứ; so sánh hạ thấp cửa hàng khác.
- Cách gắn nhãn nội dung hợp tác, quảng cáo trên từng nền tảng.
- Quy trình duyệt: ai duyệt, trong bao lâu, sửa mấy lần.
- Thời gian nội dung được giữ trên kênh, quyền dùng lại ảnh, video của hai bên.
- Cách xử lý khi có khiếu nại từ người xem: ai trả lời, trả lời thế nào.
- Điều khoản chấm dứt và gỡ nội dung nếu một bên vi phạm hoặc gặp sự cố uy tín.
Nếu người quảng bá được nhận món ngọc thay cho tiền, đó vẫn là hợp tác có trả công và vẫn cần gắn nhãn. Ghi rõ điều này trong hợp đồng để tránh hiểu lầm.
Kịch bản: câu nên nói và câu không nên nói
Đưa cho người quảng bá một bảng như dưới đây, kèm thông tin món hàng. Họ được tự do nói theo giọng của mình trong phạm vi cột bên trái.
| Chủ đề | Câu nên nói | Câu không nên nói |
|---|---|---|
| Chất liệu | Đây là vòng jadeite, có giấy giám định ghi chưa phát hiện xử lý | Ngọc thật 100%, ngọc cổ, ngọc hiếm nhất |
| Cảm nhận khi đeo | Vòng nặng tay vừa phải, mát, đeo cả ngày không vướng | Đeo vào thấy khoẻ, ngủ ngon hơn hẳn |
| Ý nghĩa hình chạm | Theo quan niệm người Hoa, hồ lô gắn với mong ước phúc lộc | Đeo hồ lô này làm ăn phát đạt |
| Màu sắc | Màu trong video là dưới đèn trắng, ngoài trời sẽ nhạt hơn | Màu y hệt ngoài đời, không chỉnh gì |
| Giá | Giá niêm yết, ưu đãi nếu có thì nói rõ thời hạn | Giá rẻ nhất, chỉ hôm nay, giá gốc tận mỏ |
| Trải nghiệm riêng | Mình thích chiếc vòng vì màu xanh nhẹ, hợp đồ hằng ngày | Từ ngày đeo, mọi chuyện đều suôn sẻ |
Phần trải nghiệm riêng là chỗ người quảng bá có giá trị nhất. Khuyến khích họ kể thật: vì sao thích, đeo trong dịp nào, khó khăn gì khi đeo. Sự thật nhỏ đáng tin hơn lời khen lớn.
Gắn nhãn hợp tác và nói rõ mối quan hệ
Người xem có quyền biết. Khi người quảng bá nhận tiền, nhận hàng hay hoa hồng từ cửa hàng, người xem cần biết điều đó để đánh giá lời khen. Nội dung hợp tác không gắn nhãn khiến lời khen trông như cảm nhận độc lập.
Dùng công cụ của nền tảng. Phần lớn nền tảng có công cụ đánh dấu nội dung hợp tác có trả phí. Dùng công cụ này, kèm một câu nói rõ trong video hoặc bài viết.
Nói sớm, không giấu cuối. Câu "video có hợp tác với cửa hàng" nên nằm ở đầu nội dung, không phải ở cuối phần mô tả mà ít ai đọc.
Áp dụng cả cho cộng tác viên. Người bán theo hoa hồng, người giới thiệu nhận quà cũng là quan hệ có lợi ích. Họ nên nói rõ khi giới thiệu cửa hàng trong nhóm, trên trang cá nhân.
Không dựng trải nghiệm giả. Không thuê người đóng vai khách mua, không dựng cảnh "vô tình phát hiện cửa hàng". Những nội dung kiểu này khi bị lộ làm hỏng cả cửa hàng lẫn người quảng bá.
Cộng tác viên và tiếp thị liên kết: họ nói gì cũng gắn với bạn
Nhiều cửa hàng ngọc bán qua mạng lưới cộng tác viên: người quen, khách cũ, người bán hàng online nhận hoa hồng theo đơn. Mô hình này giúp hàng đi xa, nhưng cũng nhân lên số người nói về món hàng mà cửa hàng không kiểm soát được từng câu.
Cộng tác viên thường lấy ảnh, video của cửa hàng rồi tự viết lời rao. Họ muốn bán được, nên dễ thêm tính từ, thêm lời hứa, thêm "giảm giá chỉ hôm nay". Khi khách mua qua họ khiếu nại, khách tìm về cửa hàng.
Cách quản lý thực tế: soạn sẵn bộ ảnh, video và mô tả chuẩn cho từng món; yêu cầu cộng tác viên dùng đúng mô tả về loại đá và xử lý, chỉ được thêm phần cảm nhận riêng; đưa trang câu nói chung về lời hứa tác dụng vào thoả thuận cộng tác; định kỳ xem lại bài đăng của cộng tác viên.
Một cách đơn giản để nhắc mà không căng thẳng: mỗi tháng gửi cho cả mạng lưới cộng tác viên vài ví dụ câu rao tốt và câu rao cần sửa, lấy từ chính bài đăng của họ nhưng bỏ tên người viết. Ai cũng học được mà không ai bị bêu.
Nếu một cộng tác viên nhiều lần nói quá dù đã được nhắc, ngừng hợp tác. Doanh số từ một người nói quá không đáng với rủi ro mà cả cửa hàng gánh.
Duyệt nội dung trước khi đăng
Một quy trình duyệt gọn giúp bắt lỗi trước khi nội dung đến người xem. Không cần phức tạp, chỉ cần làm đều.
- Người quảng bá gửi bản nháp: kịch bản, video thô hoặc ảnh kèm lời viết.
- Kiểm phần sự thật: tên đá, xử lý, kích thước, giá, ưu đãi có khớp thông tin cửa hàng không.
- Kiểm phần lời hứa: tìm các động từ như chữa, giúp, mang lại, bảo vệ, chiêu; các chữ nhất, 100%, duy nhất.
- Kiểm hình ảnh: có lọc màu, tăng bão hoà làm ngọc khác thật không; có ghi điều kiện ánh sáng không.
- Kiểm gắn nhãn hợp tác.
- Gửi góp ý cụ thể bằng văn bản, nhận bản sửa, duyệt lần cuối.
- Lưu bản đã duyệt và đường dẫn bài đăng vào hồ sơ chiến dịch.
Với livestream, không duyệt được từng câu. Thay vào đó, họp ngắn trước phiên, đi qua bảng câu nên và không nên nói, và để một người của cửa hàng theo dõi phiên để đính chính kịp thời nếu cần.
Khi phải đính chính trên sóng, nói ngắn và bình thản, ví dụ: cửa hàng xin nói lại cho rõ, vòng này là đồ trang sức, cửa hàng không cam kết tác dụng sức khoẻ. Một câu đính chính kịp thời bảo vệ cả người dẫn lẫn cửa hàng, và người xem thường đánh giá cao sự rõ ràng đó.
Câu hỏi thường gặp
Người có ảnh hưởng nói quá về ngọc thì ai chịu trách nhiệm?
Theo nguyên lý của luật quảng cáo, cửa hàng là bên quảng cáo nên chịu trách nhiệm về nội dung giới thiệu hàng của mình, còn người chuyển tải nội dung cũng có nghĩa vụ riêng. Trong thực tế, khách sẽ tìm về cửa hàng trước. Hợp đồng nên ghi rõ trách nhiệm khi người quảng bá tự ý nói ngoài kịch bản.
Tặng ngọc cho người nổi tiếng mà không yêu cầu đăng bài có cần hợp đồng không?
Nếu thật sự là quà không điều kiện, không cần hợp đồng quảng cáo. Nhưng nếu có kỳ vọng ngầm về việc đăng bài, nên nói rõ và để họ gắn nhãn khi đăng. Ranh giới giữa quà và trả công nên được làm rõ ngay từ đầu.
Có nên thuê người quảng bá có hình ảnh gắn với tâm linh, xem bói không?
Rủi ro cao hơn, vì người xem dễ hiểu món ngọc như một vật có công dụng tâm linh được bảo chứng. Nếu vẫn hợp tác, kịch bản cần chặt hơn, tránh mọi câu gắn món hàng với vận hạn, giải xui hay chữa bệnh.
Video cũ của người quảng bá có câu nói quá thì làm sao?
Liên hệ người quảng bá để sửa hoặc gỡ phần đó, dựa trên điều khoản trong hợp đồng. Nếu không gỡ được, cửa hàng không nên dùng lại hay chia sẻ video đó, và nên trả lời rõ ràng nếu có khách hỏi về lời hứa trong video.
Cộng tác viên dùng ảnh của cửa hàng nhưng bán với giá khác thì sao?
Thoả thuận cộng tác nên ghi chính sách giá, ưu đãi và cách ghi giá trên bài đăng. Giá khác nhau giữa các kênh không bị cấm, nhưng lời rao như giá gạch, giảm sâu phải đúng sự thật, và khách cần biết mình mua từ ai.
Có cần lưu lại nội dung quảng bá sau khi chiến dịch kết thúc không?
Nên lưu bản đã duyệt, đường dẫn và ảnh chụp bài đăng. Khi có khách khiếu nại về lời hứa trong nội dung, hồ sơ này giúp cửa hàng biết chính xác đã nói gì, ai nói và khi nào.