Mở quầy ngọc trong tiệm vàng cần năm thứ: một vị trí riêng tránh lối đi đông, hệ đèn cho thấy đúng màu ngọc, khay và chỗ thử vòng an toàn, một người phụ trách có kiến thức về ngọc, và hệ thống ghi chép từng món từ ngày đầu. Lô hàng đầu nên nhỏ, có giấy giám định cho các món chính, đủ các cỡ tay phổ biến.
Tiệm vàng có sẵn nhiều lợi thế: khách quen, két sắt, camera, thói quen làm hoá đơn. Chính vì có sẵn nhiều thứ nên chủ tiệm hay nghĩ quầy ngọc chỉ là thêm một tủ kính. Bài này đi qua từng phần chuẩn bị theo thứ tự nên làm, kèm những chỗ quầy ngọc phải khác quầy vàng.
Ba câu hỏi trước khi quyết định mở quầy
Câu thứ nhất: khách của tiệm đã hỏi về ngọc chưa, và hỏi kiểu gì. Nếu khách quen thường hỏi vòng ngọc làm quà cho mẹ, mặt dây cho con, đó là tín hiệu có nhu cầu thật. Nếu chưa ai hỏi, quầy ngọc sẽ phải tự tạo nhu cầu, và đó là việc chậm hơn nhiều. Ghi lại vài tuần những lần khách hỏi về ngọc là một cách khảo sát rẻ tiền mà trung thực.
Câu thứ hai: ai sẽ phụ trách quầy. Quầy ngọc cần ít nhất một người hiểu ngọc ở mức người bán: phân biệt các loại đá thường gặp, biết hàng A, B, C nghĩa là gì, soi được nứt, đo được ni. Người đó có thể là chủ tiệm, người nhà, hoặc một nhân viên được đào tạo riêng. Không có người như vậy, quầy ngọc sẽ là nơi khách hỏi mà không ai trả lời được, hoặc tệ hơn, trả lời sai.
Câu thứ ba: tiệm có chịu được hàng bán chậm không. Ngọc không quay vòng nhanh như vàng; một chiếc vòng đẹp có thể nằm tủ nhiều tháng vì chưa gặp đúng cỡ tay. Nếu dòng tiền của tiệm cần quay nhanh, hãy bắt đầu bằng một lô rất nhỏ hoặc bằng hình thức nhận đặt hàng. Trả lời xong ba câu này, bạn mới tính đến tủ, đèn và hàng.
Chọn vị trí quầy trong tiệm
Tránh lối đi đông. Ngọc sợ va chạm hơn vàng. Quầy ngọc đặt ngay cửa ra vào hay cạnh quầy thu ngân đông người thì khay ngọc dễ bị chạm, túi xách va vào, khách đứng chen. Một góc yên hơn, có chỗ ngồi, hợp với cách khách xem ngọc: xem lâu, cầm lên đặt xuống nhiều lần.
Có chỗ ngồi và mặt bàn lót. Khách thử vòng nên ngồi, tay đặt trên mặt bàn lót khăn dày. Nếu vòng tuột tay, nó rơi xuống khăn ở độ cao vài chục phân thay vì rơi xuống nền gạch từ tầm ngực. Riêng điều này đã giảm phần lớn rủi ro vỡ khi thử.
Nằm trong tầm camera. Camera của tiệm vàng thường đã phủ quầy chính. Khi thêm quầy ngọc, kiểm lại góc quay có thấy rõ mặt quầy và tay người xem hay không. Hình ảnh rõ là bằng chứng quan trọng khi có tranh chấp về tráo hàng hay vỡ hàng.
Tách khỏi ánh sáng của quầy vàng. Quầy vàng thường dùng đèn ấm, rất sáng để vàng lấp lánh. Ánh sáng đó làm ngọc xanh ngả vàng, ngọc trắng ngả kem. Nếu quầy ngọc đặt sát quầy vàng, ánh sáng hai bên trộn vào nhau, khách xem màu không chuẩn.
Ánh sáng quầy ngọc: đèn nào làm gì với màu ngọc
Ánh sáng là chuyện người làm vàng hay bỏ qua nhất khi chuyển sang ngọc. Bảng dưới tóm tắt ảnh hưởng thường gặp của từng loại đèn; mức độ cụ thể tuỳ món và tuỳ đèn.
| Loại ánh sáng | Ảnh hưởng thường gặp lên ngọc | Dùng ở quầy thế nào |
|---|---|---|
| Đèn ấm, vàng | Ngọc xanh ngả vàng, ngọc tím nhạt đi, ngọc trắng ngả kem | Hạn chế làm đèn chính cho quầy ngọc |
| Đèn trắng trung tính | Gần với màu ngọc dưới ánh ngày | Làm đèn chính chiếu khay |
| Đèn trắng lạnh rất sáng | Màu xanh có thể trông tươi hơn thực tế | Dùng vừa phải, không chiếu sát |
| Đèn chiếu từ dưới, đèn nền | Ngọc trông trong hơn nhiều so với khi đeo | Chỉ dùng để xem kết cấu, nói rõ với khách |
| Ánh sáng ngày gần cửa sổ | Gần với điều kiện khách đeo thật | Có một chỗ để khách mang ra xem lại |
Nguyên tắc chung: đèn trưng bày được phép làm món ngọc đẹp lên một chút, nhưng phải có một chỗ ánh sáng trung tính để khách xem lại trước khi quyết định. Mời khách "ra chỗ này xem lại cho đúng màu" là một câu nên thành thói quen của người đứng quầy.
Nếu cửa hàng còn chụp ảnh bán online, cách chụp dưới ánh sáng trung tính và ghi rõ điều kiện chụp có ở danh mục chụp ảnh và quay video ngọc của trang.
Khay, tủ và dụng cụ tại quầy
Danh sách dưới là bộ trang bị tối thiểu cho một quầy ngọc nhỏ. Phần lớn rẻ, nhưng thiếu một món là phát sinh rắc rối.
- Khay lót mềm, có ngăn riêng cho từng vòng. Vòng ngọc chạm vào nhau trong khay có thể mẻ cạnh. Ngăn riêng còn giúp đếm nhanh và biết ngay món nào vắng.
- Khăn dày hoặc tấm đệm để thử vòng. Đặt cố định trên mặt quầy, không cất đi khi đông khách.
- Dụng cụ làm trơn tay. Xà phòng dịu, kem trơn, túi ni lông mỏng là các cách phổ biến để khách đeo vòng dễ hơn. Chọn loại dễ lau sạch, không để lại cặn trên ngọc.
- Bộ đo ni và thước kẹp. Đo tay khách trước khi đưa vòng, tránh thử những chiếc chắc chắn không lọt.
- Đèn pin trắng, kính lúp. Để cả người bán lẫn khách soi vết, xem kết cấu ngay tại quầy.
- Cân điện tử. Cân lại món trước khi giao, đối chiếu với phiếu hàng.
- Tủ có khoá riêng. Không dùng chung ngăn với vàng, để kiểm két ngọc theo quy trình riêng có soi tình trạng.
Đầu tư cho bộ này không đáng kể so với một chiếc vòng vỡ. Nhiều tiệm bỏ qua khăn thử vòng vì thấy "không đẹp mắt"; một tấm đệm cùng màu với tủ vẫn giải quyết được cả hai chuyện.
Chuẩn bị người đứng quầy
Người đứng quầy ngọc không cần nhiều, nhưng phải được chuẩn bị kỹ hơn nhân viên quầy vàng. Thứ tự dưới là cách nhiều tiệm làm khi đào tạo người mới.
- Dạy phân biệt các loại đá tiệm đang bán. Nếu tiệm bán cả jadeite, nephrite, đá khác, người đứng quầy phải gọi đúng tên từng loại và không được nói lẫn.
- Dạy nghĩa của hàng A, B, C và cách đọc giấy giám định. Không cần học sâu về thiết bị, nhưng phải đọc được dòng tên đá và dòng xử lý.
- Tập soi nứt, đo ni, cân. Cho tập trên chính hàng của tiệm, có người kiểm lại kết quả.
- Soạn sẵn câu trả lời cho mười câu khách hay hỏi. "Có phải ngọc thật không", "đeo có trong hơn không", "sau này tiệm có mua lại không", "đeo có giữ của không". Câu trả lời thống nhất, đúng sự thật, không hứa tác dụng.
- Tập quy trình thử vòng. Mời ngồi, đo tay, làm trơn, hỗ trợ đúng cách, dừng khi vòng kẹt ở khớp.
- Quy định rõ điều gì phải hỏi chủ. Giảm giá, hứa thu lại, khẳng định món không có giấy là hàng A: những việc này người đứng quầy không tự quyết.
Bước cuối thường bị coi nhẹ nhưng lại quan trọng nhất. Phần lớn rắc rối ở quầy ngọc bắt đầu từ một câu hứa của nhân viên muốn chốt đơn, mà chủ tiệm không hề biết.
Lô hàng đầu tiên và giấy tờ cho quầy mới
Lô hàng đầu nên nhỏ, đủ để khách thấy quầy có lựa chọn nhưng không đủ để giam vốn của tiệm. Nhiều tiệm bắt đầu bằng một số vòng ở các cỡ tay phổ biến, vài mặt dây có hình chạm dễ chọn làm quà, một ít nhẫn. Món giá trị cao nên có giấy giám định riêng; món giá thấp có thể bán không giấy nhưng phải ghi đúng tình trạng. Cách nghĩ về vốn hàng và hàng tồn trong nghề ngọc được bàn ở một bài riêng trong danh mục này.
Về giấy tờ, tiệm vàng đã có nền tảng: đăng ký kinh doanh, hoá đơn, sổ sách. Phần cần thêm là kiểm ngành nghề đã đăng ký có bao trùm việc bán đá quý, trang sức đá quý hay chưa, và thêm vào hoá đơn những dòng mà quầy vàng không cần: tên đá, tình trạng xử lý, số đo, số giấy giám định. Chi tiết về đăng ký, hoá đơn, chứng từ đầu vào có ở danh mục giấy tờ và thuế của trang; mọi điều kiện cụ thể nên kiểm với cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt tiệm.
Cuối cùng là chính sách viết sẵn: đổi trả trong bao lâu, bảo hành gì, thu đổi theo điều kiện nào, vòng vỡ khi thử thì xử lý ra sao. Treo hoặc in sẵn để khách đọc trước khi mua. Một quầy ngọc mới mở mà có chính sách rõ ràng thường được khách quen của tiệm tin ngay, vì nó giống cách tiệm vẫn làm với vàng.
Mấy tuần đầu: ghi lại phản ứng của khách để chỉnh quầy
Ghi câu khách hỏi. Mỗi câu khách hỏi về ngọc, nhân viên ghi một dòng vào sổ: hỏi gì, đã trả lời thế nào, khách có hài lòng không. Sau vài tuần, những câu lặp lại nhiều nhất cần được đưa vào bộ câu trả lời chuẩn của quầy; những câu nhân viên lúng túng là chỗ cần đào tạo thêm.
Ghi cỡ tay khách thử. Vòng ngọc bán được hay không phụ thuộc nhiều vào cỡ tay. Ghi lại ni tay của những khách thử vòng, kể cả khách không mua, giúp lần nhập sau đúng cỡ hơn thay vì đoán theo cảm giác.
Ghi món được hỏi mà chưa bán. Món được nhiều người cầm lên mà không ai mua thường có một lý do: giá chưa hợp, màu dưới đèn quầy khác màu ngoài trời, hoặc kích thước không phổ biến. Xem lại từng món như vậy, đừng vội kết luận là "khách không hiểu ngọc".
Hỏi lại khách đã mua. Sau một thời gian, gọi hỏi vài khách đã mua xem đeo có vừa không, màu ở nhà có giống ở tiệm không. Câu trả lời thật của họ là phép đo tốt nhất cho ánh sáng quầy và cho lời tư vấn của nhân viên.
Câu hỏi thường gặp
Quầy ngọc nhỏ trong tiệm vàng có cần nhân viên riêng không?
Không nhất thiết lúc đầu. Nhiều tiệm để chủ tiệm hoặc một người nhà đã học về ngọc phụ trách, các nhân viên khác chỉ giới thiệu rồi mời người phụ trách. Khi quầy đông khách hơn mới cần người chuyên trách. Điều không nên làm là để người chưa học về ngọc tự tư vấn.
Có nên dùng đèn LED ấm giống quầy vàng cho tiện không?
Không nên làm đèn chính cho quầy ngọc. Đèn ấm làm màu xanh và màu tím của ngọc sai lệch đáng kể, khách mang về thấy khác sẽ thắc mắc. Nên dùng đèn trắng trung tính cho khay ngọc và có thêm chỗ ánh sáng tự nhiên để khách xem lại.
Khách thử vòng làm vỡ thì tiệm xử lý thế nào?
Cách xử lý nên được quy định và nói trước với khách, không đợi đến lúc vỡ mới bàn. Nhiều tiệm có quy trình thử an toàn và thoả thuận rõ trường hợp khách tự ý thử khi nhân viên đã khuyên không nên. Cách soạn thoả thuận và quy trình thử có ở danh mục kho hàng và chống tráo.
Có cần giám định toàn bộ lô hàng đầu tiên không?
Món giá trị cao và món sẽ được giới thiệu là hàng A nên có giấy riêng. Món giá thấp có thể chưa giám định nhưng phải ghi rõ là chưa giám định. Cách chọn món cần giấy riêng và lô có thể kiểm mẫu được bàn ở danh mục giám định đầu vào.
Quầy ngọc có làm khách mua vàng thấy tiệm kém chuyên nghiệp không?
Không, nếu quầy được làm chỉn chu: trưng bày gọn, có giấy tờ, người tư vấn trả lời đúng. Ngược lại, một quầy ngọc bày lộn xộn, trả lời ậm ừ có thể làm giảm uy tín của cả tiệm. Vì vậy nên mở nhỏ mà kỹ hơn là mở to mà vội.