Nhận ký gửi ngọc là bán hộ món ngọc của người khác và nhận phí hoặc phần chênh theo thoả thuận; người nhận ký gửi không bỏ vốn hàng, nhưng phải chịu trách nhiệm về lời mô tả với người mua và về sự an toàn của món hàng với người gửi. Muốn làm tốt, bạn cần biết mô hình này đổi lấy những gì, chọn món nên nhận, bàn giá thẳng thắn với người gửi, và viết ra thoả thuận trước khi nhận hàng.
Nhiều người mới nghĩ ký gửi là cách vào nghề an toàn vì không phải ôm hàng. Thật ra đây là mô hình đòi kinh nghiệm cao: bạn bán món ngọc mình không chọn, mô tả món ngọc mình không giám định từ đầu, và giữ món ngọc có chủ khác. Bài này giúp bạn quyết định có nên nhận ký gửi hay chưa, và nếu nhận thì những cuộc nói chuyện nào phải làm trước để ký gửi không biến thành tranh chấp ba bên.
Vì sao ký gửi khó hơn bán hàng của mình
Khi bán hàng của mình, bạn biết món ngọc từ lúc nhập: nguồn từ đâu, đã giám định chưa, đã soi kỹ chưa. Khi nhận ký gửi, món ngọc đến kèm một câu chuyện của người gửi, và câu chuyện ấy có thể đúng, có thể là lời người gửi tin là đúng, có thể là lời người khác kể cho họ. Vòng của bà để lại, mặt dây mua ở nước ngoài, nhẫn được tặng: phần lớn không có giấy, và người gửi thường đánh giá món đồ của mình cao hơn thị trường vì có tình cảm trong đó.
Bạn đứng giữa hai người. Với người mua, bạn là người bán: lời mô tả của bạn là căn cứ để họ quyết định, và nếu mô tả sai, họ quay lại tìm bạn chứ không tìm người gửi. Với người gửi, bạn là người giữ đồ: món ngọc mất, vỡ, bị tráo trong thời gian bạn giữ thì bạn phải trả lời. Hai trách nhiệm này cùng lúc là lý do ký gửi cần giấy tờ chặt hơn bán hàng thường.
Về mặt pháp lý, quan hệ ký gửi thường được xem gần với quan hệ đại lý hoặc uỷ thác mua bán hàng hoá, chịu điều chỉnh của Luật Thương mại 2005 và các quy định về hợp đồng trong Bộ luật Dân sự 2015. Cách xác định cụ thể phụ thuộc thoả thuận giữa các bên và hoạt động kinh doanh của bạn, nên với món giá trị lớn hoặc khi làm thường xuyên, hãy hỏi luật sư hoặc người làm pháp chế. Phần soạn hợp đồng ký gửi có ở danh mục giấy tờ và thuế của trang.
Món nào nên nhận, món nào nên từ chối
Không phải món nào người gửi mang đến cũng nên nhận. Từ chối đúng lúc là cách bảo vệ cả bạn lẫn người gửi.
- Nên nhận: món có giấy giám định riêng hoặc người gửi đồng ý giám định. Có giấy, bạn có căn cứ để mô tả; không có giấy, món đó chỉ nên bán với dòng "chưa giám định".
- Nên nhận: món trong tầm hàng của bạn. Nếu bạn thường bán vòng ở một mặt bằng giá, món ký gửi nên ở gần mặt bằng ấy. Món quá cao so với khách của bạn sẽ nằm lâu, món quá thấp không đáng công giữ.
- Cân nhắc: món người gửi không rõ nguồn gốc mua. Đồ gia truyền là chuyện bình thường, nhưng nếu người gửi trả lời lúng túng về việc món đồ đến từ đâu, hoặc muốn bán gấp với điều kiện bất thường, bạn nên dừng lại.
- Từ chối: món người gửi không chứng minh được mình có quyền bán. Đồ của người khác trong gia đình chưa đồng ý, đồ đang tranh chấp thừa kế, đồ người gửi nói "cầm hộ bạn". Bán những món này có thể kéo bạn vào tranh chấp không phải của mình.
- Từ chối: món đã nứt, vỡ mà người gửi muốn bán như nguyên. Nếu nhận, phải ghi rõ khuyết điểm và bán với mô tả đúng; nếu người gửi không đồng ý ghi, đừng nhận.
- Từ chối: món vượt khả năng cất giữ của bạn. Không có két, không có camera, không có bảo hiểm phù hợp thì đừng giữ món có giá trị lớn của người khác.
Danh sách này có vẻ khắt khe với người mới muốn có hàng bày. Nhưng một món ký gửi sai có thể làm mất uy tín nhanh hơn mười món hàng của mình bán chậm.
Ký gửi mang lại gì, và đổi lại bạn phải có gì
Thêm lựa chọn cho tủ hàng mà không bỏ vốn. Đây là lợi ích rõ nhất. Một quầy ngọc nhỏ có thêm vài món ký gửi ở kiểu dáng, mức giá khác sẽ phong phú hơn. Đổi lại, bạn phải có chỗ cất giữ đủ an toàn để giữ đồ của người khác, và hệ thống ghi chép tách riêng hàng ký gửi với hàng của mình.
Gặp nhiều loại hàng để học. Đồ gia truyền, đồ mua ở nhiều nơi, nhiều thời kỳ cho bạn thấy những kiểu ngọc mà nhà cung cấp hiện nay ít có. Đổi lại, bạn phải đủ khiêm tốn để gửi giám định những món mình không chắc, thay vì đoán rồi rao.
Mở rộng quan hệ trong cộng đồng. Người gửi đồ thường là người quen, khách cũ, hàng xóm; làm tốt một lần, họ giới thiệu thêm người gửi và người mua. Đổi lại, làm hỏng một lần thì tiếng xấu cũng đi theo đúng những mối quan hệ đó, nhanh hơn ở người lạ.
Phục vụ khách muốn bán lại. Khách đã mua ở chỗ bạn hỏi "giờ muốn bán lại thì làm sao" có thêm một lựa chọn ngoài chính sách thu lại. Đổi lại, bạn phải giải thích rõ ký gửi khác thu mua: tiền về khi món bán được, không phải ngay hôm nay. Quy trình nhận dạng, cất riêng và trả đúng món có ở danh mục kho hàng và chống tráo; hợp đồng ở danh mục giấy tờ và thuế.
Bàn giá với người gửi: kỳ vọng của họ và giá bán được
Phần khó nhất khi nhận ký gửi thường không phải điều khoản mà là cuộc nói chuyện về giá. Người gửi, nhất là với đồ gia truyền, hay có kỳ vọng khác xa giá khách sẵn lòng trả. Bảng dưới gom những nguồn kỳ vọng thường gặp và cách nói chuyện.
| Nguồn kỳ vọng của người gửi | Vì sao dễ lệch | Cách nói chuyện |
|---|---|---|
| Giá lúc mua ban đầu | Giá mua lẻ đã gồm chi phí của người bán trước; bán lại hiếm khi được bằng | Giải thích giá bán lại khác giá mua mới, không bình luận người bán trước |
| Lời người khác khen "món này quý lắm" | Lời khen không đi kèm giám định, có khi là lời xã giao | Đề nghị giám định để cả hai có cùng căn cứ |
| Giá thấy trên mạng cho món "giống" | Ảnh khác ánh sáng, khác chất, có khi là giá rao chứ chưa phải giá bán | Đặt món thật dưới ánh sáng trung tính, chỉ ra điểm khác |
| Giá trị tình cảm | Món của mẹ, của bà mang ý nghĩa mà người mua không trả tiền cho | Tôn trọng, và nói thật rằng người mua chỉ trả cho món ngọc |
| Nhu cầu cần tiền gấp | Muốn bán nhanh nhưng vẫn mong giá cao | Nói rõ bán nhanh và bán giá cao thường không đi cùng nhau |
Đừng nhận ký gửi với một mức giá bạn biết là khó bán chỉ để làm vừa lòng người gửi. Món sẽ nằm tủ lâu, người gửi sốt ruột, và cuối cùng cả hai cùng không vui. Nói thật ngay từ đầu, kể cả khi người gửi quyết định mang món đi nơi khác, vẫn giữ được quan hệ tốt hơn.
Sau khi thống nhất giá, các điểm còn lại như phí, thời hạn, quyền giảm giá, rủi ro mất vỡ, thời điểm trả tiền, cách rút hàng cần được viết thành văn bản. Cách soạn hợp đồng ký gửi có ở danh mục giấy tờ và thuế của trang; mức phí, thời hạn cụ thể là do hai bên thoả thuận.
Mô tả món ký gửi cho người mua: bạn chịu trách nhiệm
Gọi tên đúng như hàng của mình. Món ký gửi được gọi tên theo cùng tiêu chuẩn với hàng của cửa hàng: tên đá, tình trạng xử lý, số đo, giấy giám định. Không có giấy thì ghi "chưa giám định".
Nói rõ đây là hàng ký gửi. Người mua có quyền biết món mình mua là của cửa hàng hay của người khác gửi bán, vì điều đó ảnh hưởng đến chính sách đổi trả và thu lại. Nói rõ từ đầu tránh được câu hỏi "sao món này không được thu đổi như món khác".
Không chuyển lời người gửi thành lời cam kết. Người gửi nói "hàng A, mua có giấy nhưng mất giấy rồi" thì bạn không được nói với người mua "hàng A". Câu đúng là "người gửi cho biết như vậy, cửa hàng chưa kiểm chứng; nếu bạn quan tâm, có thể giám định trước khi mua".
Nhắc chuyện quan niệm một cách tiết chế. Vòng gia truyền thường đi kèm câu chuyện về ý nghĩa, về người từng đeo. Có thể kể nếu người gửi đồng ý, nhưng không biến câu chuyện thành lời hứa về may mắn hay tác dụng.
Khi có sự cố: giám định khác lời, khách trả hàng, hàng vỡ
Kết quả giám định khác lời người gửi là tình huống hay gặp nhất. Món người gửi tin là hàng A hoá ra đã bơm keo, món người gửi gọi là cẩm thạch hoá ra là nephrite hay thạch anh. Nếu đã thống nhất trước lúc nhận hàng, việc xử lý chỉ là làm theo thoả thuận: bán với mô tả mới, hoặc trả lại món cho người gửi. Nếu chưa thống nhất, hãy nói chuyện thẳng, đưa giấy giám định cho người gửi xem, và đừng bán tiếp với mô tả cũ dù người gửi muốn.
Khách mua món ký gửi rồi trả lại trong hạn đổi trả: tiền được hoàn cho khách theo chính sách của cửa hàng, món được kiểm lại theo hồ sơ nhận dạng rồi tiếp tục bán hoặc trả người gửi. Vì vậy tiền chỉ nên chuyển cho người gửi sau khi hết hạn đổi trả, và điều này phải nói với người gửi từ đầu.
Món vỡ trong thời gian bạn giữ: xử lý theo điều khoản rủi ro đã ký. Không có điều khoản, mọi cách xử lý đều dễ làm mất lòng. Kinh nghiệm chung là người nhận giữ đồ nên chịu trách nhiệm với rủi ro trong phạm vi kiểm soát của mình như mất, tráo, vỡ do nhân viên; và thoả thuận trước về những rủi ro như khách thử làm vỡ. Dù thế nào, đừng giấu chuyện món đồ bị vỡ với người gửi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhận ký gửi ngọc khi mới vào nghề không?
Nên đợi đến khi đã có kinh nghiệm đánh giá hàng, có chỗ cất giữ an toàn và đã quen làm biên nhận, hồ sơ. Người mới thường bị cuốn vào câu chuyện của người gửi và mô tả quá lời. Nếu vẫn muốn nhận, bắt đầu với món có giấy giám định riêng và giá trị vừa phải.
Người gửi không muốn giám định thì có bán được không?
Bán được nếu mô tả là "chưa giám định" và người gửi đồng ý ghi như vậy. Không nên nhận nếu người gửi vừa không muốn giám định vừa muốn bạn giới thiệu là hàng A. Người mua có thể tự đề nghị giám định trước khi mua, và điều đó nên được cho phép.
Nên tính phí ký gửi theo kiểu nào?
Có nhiều cách: phí cố định mỗi món, tỉ lệ trên giá bán, hoặc phần chênh giữa giá bán và giá người gửi muốn nhận. Mỗi cách có ưu nhược riêng; điều quan trọng là ghi rõ phí tính trên giá nào, có thu khi không bán được không. Bài không đưa mức phí cụ thể vì đó là thoả thuận giữa hai bên.
Hàng ký gửi có phải xuất hoá đơn khi bán không?
Việc xuất hoá đơn và kê khai cho hàng ký gửi phụ thuộc cách thoả thuận và quy định thuế hiện hành, có thể khác với hàng của chính cửa hàng. Bạn nên hỏi cơ quan thuế hoặc kế toán trước khi nhận ký gửi thường xuyên. Danh mục giấy tờ và thuế của trang có phần nguyên lý.
Người gửi muốn rút hàng khi đã có khách đặt cọc thì sao?
Xử lý theo điều khoản rút hàng đã ký. Nếu không có điều khoản, nên nói chuyện với người gửi về việc khách đã đặt cọc và hậu quả nếu huỷ. Để tránh tình huống này, điều khoản nên ghi rõ thời gian báo trước khi rút hàng và việc món đã có cọc thì xử lý ra sao.