Một tiệm ngọc nên chọn nơi giám định thường xuyên dựa trên năm điều: phòng đó độc lập với người bán, có thiết bị đủ để kết luận về tẩy và bơm keo, viết kết luận rõ và nhất quán, cho tra cứu giấy ở nơi cấp, và có cách xử lý khi kết quả bị khiếu nại. Danh tiếng chung hay sự quen biết không thay được việc tự kiểm những điều đó.
Bài không nêu tên phòng giám định nào. Thay vào đó là bộ câu hỏi người bán có thể đem đi hỏi bất kỳ nơi nào, cách gửi thử vài mẫu đã biết kết quả để đánh giá, và những dấu hiệu nên dừng hợp tác. Phần kỹ thuật của từng phép đo chỉ nhắc ở mức người bán cần hiểu.
Vì sao người bán cần chọn kỹ hơn người mua
Người mua thường giám định một vài món trong đời. Người bán gửi hàng chục, có khi hàng trăm món mỗi năm, và dùng giấy đó để nói chuyện với khách. Nếu phòng giám định kết luận lỏng tay, người bán vô tình bán sai tên hàng hàng loạt. Nếu kết luận không nhất quán, hôm nay nói khác mai, người bán không còn chỗ dựa khi khách hỏi.
Mặt khác, giấy giám định đi theo món hàng tới tay khách. Khách có thể mang giấy tới chỗ khác để hỏi, có thể tra cứu, có thể so với giấy của nơi khác. Một tờ giấy mà người trong nghề không tin sẽ kéo theo cả uy tín của tiệm.
Vì vậy việc chọn phòng giám định là một quyết định kinh doanh lâu dài, không chỉ là tìm chỗ gần nhất hay chỗ quen. Người bán nên dành thời gian đánh giá một lần cho kỹ, rồi xem lại định kỳ.
Còn một lý do nữa ít được nói ra: người bán gửi hàng đều đặn dễ trở thành khách quen của phòng giám định, và quan hệ quen biết có thể làm cả hai bên lơi tay. Chọn kỹ từ đầu, đặt nguyên tắc làm việc rõ ràng, là cách giữ cho quan hệ đó luôn ở mức chuyên môn.
Hiểu câu chữ kết luận để nói lại đúng với khách
Mỗi phòng giám định có cách viết riêng, và người bán phải hiểu chính xác từng cụm từ trước khi dùng nó để nói chuyện với khách. Ví dụ, cụm "không phát hiện dấu hiệu xử lý" nghĩa là với phương pháp phòng đã dùng, không thấy dấu vết tẩy, bơm keo hay nhuộm. Nó không có nghĩa là phòng bảo đảm tuyệt đối món đồ chưa từng qua tay người xử lý theo cách nào khác. Người bán nói lại với khách nên giữ đúng mức đó.
Một số giấy dùng chữ quen thuộc trong nghề như "hàng A", "type A". Người bán nên hỏi phòng định nghĩa chữ đó thế nào, có bao gồm việc đánh sáp bề mặt thông thường không. Chính câu hỏi này cũng là câu khách hay hỏi lại, nên người bán cần có câu trả lời rõ trước khi khách hỏi.
Với các kết luận dạng "có dấu hiệu", "nghi ngờ", "chưa đủ căn cứ kết luận", người bán không nên tự diễn giải theo hướng có lợi. Nếu giấy chưa kết luận được món đó là hàng chưa xử lý, thì món đó chưa được bán như hàng chưa xử lý.
Cách tốt nhất là lập một bảng nhỏ trong tiệm: mỗi cụm kết luận của phòng giám định mình dùng, tương ứng với câu mô tả nào trên tem và lời nói nào với khách. Khi nhân viên mới vào làm, bảng này giúp họ nói nhất quán với chủ tiệm.
Năm tiêu chí đánh giá một phòng giám định
Độc lập với việc mua bán. Hỏi thẳng: phòng có thuộc một doanh nghiệp đang bán ngọc không, có nhận hoa hồng hay quan hệ lợi ích với người gửi không. Giấy của chính tiệm bán, hoặc của một nơi gắn với tiệm bán, khó được khách và người trong nghề coi như kết luận khách quan.
Thiết bị đủ cho câu hỏi về xử lý. Để kết luận jadeite có bị tẩy và bơm keo hay không, các phòng thường dựa vào phổ hồng ngoại; để xác định khoáng vật có thể dùng phổ Raman; để xét nhuộm có thể đo phổ hấp thụ. Hỏi phòng dùng phương pháp nào cho từng câu hỏi, và trường hợp nào họ không kết luận được.
Kết luận viết rõ, nhất quán. Xin xem vài mẫu giấy đã cấp, che thông tin khách. Đọc xem tên đá, kết luận về xử lý được viết thế nào; có phân biệt "không phát hiện dấu hiệu xử lý" với "tự nhiên" không; có ghi những trường hợp chưa kết luận được không. Giấy viết mập mờ là bất lợi cho người bán.
Tra cứu được ở nơi cấp. Giấy nên có số hiệu, ảnh món đồ, khối lượng, kích thước, và cách tra cứu ở chính nơi cấp. Người bán nên tự thử tra một tờ để biết khách sẽ thấy gì khi tra.
Có cách xử lý khiếu nại. Hỏi: nếu một nơi khác cho kết quả khác thì phòng có kiểm lại không, điều kiện thế nào. Một phòng nghiêm túc thường có quy trình rõ cho việc này, thay vì chỉ trả lời "giấy đã cấp là đúng".
Gửi thử mẫu đã biết kết quả để đánh giá
Cách tốt nhất để đánh giá một phòng giám định là gửi những món mà bạn đã biết chắc kết quả từ nơi khác đáng tin. Đây là cách các tiệm có kinh nghiệm hay làm khi bắt đầu hợp tác với một nơi mới.
- Chọn ba đến năm món đã có giấy của một phòng độc lập bạn tin: tốt nhất gồm cả hàng chưa xử lý, hàng đã bơm keo, hàng nhuộm, và một món không phải jadeite.
- Cất giấy cũ đi, chụp ảnh, cân và ghi số đo từng món, rồi gửi như hàng bình thường mà không báo trước kết quả.
- Khi nhận lại, so kết luận mới với kết luận cũ. Chú ý cả cách viết: nơi mới có kết luận đúng nhưng câu chữ có làm khách hiểu nhầm không.
- Kiểm lại ảnh, khối lượng, kích thước trên giấy mới có khớp với món của bạn không, để biết phòng ghi chép cẩn thận đến đâu.
- Thử tra cứu giấy mới ở nơi cấp, xem thông tin hiện ra có đủ không.
- Nếu có lệch, hỏi lại phòng. Cách họ giải thích cho bạn biết họ sẽ giải thích thế nào với khách của bạn sau này.
Việc gửi thử tốn một ít chi phí, nhưng đổi lại người bán biết rõ mình đang dựa vào ai. Nên làm lại sau một thời gian, nhất là khi phòng thay đổi người phụ trách hay thiết bị.
Câu hỏi nên hỏi phòng giám định và câu trả lời đáng tin
Bảng dưới gom các câu người bán nên hỏi trong lần làm việc đầu tiên, kèm cách nhận ra câu trả lời có thực chất hay không.
| Câu hỏi | Trả lời đáng tin thường có dạng | Trả lời nên dè chừng |
|---|---|---|
| Kết luận bơm keo dựa vào phương pháp nào | Nêu được phương pháp và trường hợp khó kết luận | "Nhìn là biết", không nêu phương pháp |
| Món đã gắn ổ, bọc vàng kiểm được tới đâu | Nói rõ phần nào đo được, phần nào bị che | Hứa kết luận đầy đủ như món rời |
| Giấy có ghi xuất xứ không | Thường không, hoặc ghi rõ đó là ý kiến | Sẵn sàng ghi "Myanmar" cho mọi món |
| Kết quả khác nơi khác thì sao | Có quy trình kiểm lại | Từ chối mọi khả năng kiểm lại |
| Thời gian và cách nhận lại hàng | Có biên nhận, ghi số món, ảnh | Nhận gói hàng không ghi chép gì |
| Có ghi đánh giá thẩm mỹ, giá trị không | Tách rõ, hoặc không ghi | Ghi "hàng cao cấp", "giá trị lớn" trên giấy |
Câu hỏi về xuất xứ đáng để ý. Xác định nguồn gốc địa lý của jadeite là việc khó và chưa phải phép đo thường quy. Phòng nào sẵn sàng ghi xuất xứ cho mọi món mà không giải thích căn cứ, người bán nên cẩn trọng khi dùng dòng chữ đó với khách.
Dấu hiệu nên dừng hợp tác với một nơi giám định
Không phải nơi nào đã chọn là dùng mãi. Người bán nên xem lại khi gặp những dấu hiệu sau:
- Kết quả của phòng nhiều lần khác với nơi độc lập khác, và phòng không giải thích được bằng phương pháp.
- Phòng gợi ý "viết nhẹ đi" kết luận về xử lý, hoặc hỏi người bán muốn giấy ghi thế nào.
- Thông tin trên giấy không khớp với món hàng: sai khối lượng, ảnh không rõ, số hiệu tra không ra.
- Hàng gửi về có dấu hiệu không còn đúng món: vân khác, vết nứt khác so với ảnh bạn chụp trước khi gửi.
- Phòng thay đổi cách ghi kết luận mà không thông báo, khiến giấy cũ và giấy mới của cùng loại hàng đọc khác nhau.
Dấu hiệu thứ hai là nghiêm trọng nhất. Một nơi giám định mà sẵn sàng điều chỉnh kết luận theo ý người gửi thì giấy của họ không còn giá trị, và người bán dùng giấy đó là đang tự đặt mình vào rủi ro pháp lý lẫn uy tín.
Dùng hai nơi giám định cho món quan trọng
Với những món giá trị rất cao hoặc những món mà kết quả nằm ở ranh giới khó kết luận, nhiều người bán chọn gửi kiểm ở hai nơi độc lập. Khi hai nơi cùng kết luận, người bán có thêm căn cứ khi trao đổi với khách. Khi hai nơi khác nhau, người bán biết món đó thuộc loại khó và nên mô tả thận trọng hơn.
Gửi hai nơi không có nghĩa là chọn tờ giấy nào có lợi hơn để đưa cho khách. Nếu hai kết quả khác nhau, cách trung thực là nói với khách cả hai, hoặc chọn mô tả theo kết luận dè dặt hơn. Giấu đi kết quả bất lợi là một kiểu nói sai về hàng hoá.
Với hàng thường ngày, một nơi giám định đáng tin là đủ. Điều quan trọng hơn số nơi là người bán hiểu cách nơi đó làm việc, và có ghi chép để đối chiếu khi cần.
Nếu dùng hai nơi, người bán nên ghi lại trong sổ cả hai kết luận cho từng món, kể cả khi chúng giống nhau. Qua thời gian, sổ đó cho thấy hai nơi thường đồng ý ở loại hàng nào và hay khác nhau ở loại hàng nào, một thông tin rất hữu ích khi quyết định gửi món khó tới đâu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng giấy giám định do chính nhà cung cấp cấp không?
Có thể dùng như một thông tin tham khảo, nhưng không nên coi là kết luận độc lập. Người bán nên đối chiếu giấy với món hàng và với khả năng, gửi kiểm lại ở nơi độc lập mình tin, nhất là với món giá trị cao. Khi bán cho khách, nói rõ giấy đó do ai cấp.
Phòng giám định ở gần hay ở thành phố lớn thì tốt hơn?
Khoảng cách không quyết định chất lượng. Điều quan trọng là phòng có độc lập, có thiết bị phù hợp và viết kết luận rõ. Nếu phải gửi xa, người bán cần tính thêm khâu đóng gói, vận chuyển có bảo hiểm và biên nhận hai đầu.
Giấy giám định có thời hạn không?
Giấy mô tả món hàng tại thời điểm đo, thường không ghi thời hạn. Nhưng món ngọc có thể thay đổi sau đó, ví dụ bị sửa, mài lại, gắn ổ, hoặc bị tráo. Người bán nên kiểm lại khi món hàng đã qua tay người khác hoặc đã qua chế tác.
Có cần hỏi phòng giám định về hiệu chuẩn thiết bị không?
Người bán không cần đi sâu vào kỹ thuật, nhưng có thể hỏi phòng có quy trình kiểm tra thiết bị định kỳ và có mẫu chuẩn để so không. Câu trả lời cho thấy phòng có làm việc bài bản hay không. Việc gửi thử mẫu đã biết kết quả là cách kiểm thực tế hơn.
Phòng giám định có giữ bí mật thông tin khách gửi không?
Người bán nên hỏi trước phòng lưu thông tin người gửi thế nào, trang tra cứu hiện ra những gì. Một số người bán không muốn tên tiệm hiện trên giấy đưa cho khách; một số lại muốn. Thoả thuận rõ từ đầu để tránh bất tiện sau này.
Làm gì khi khách mang giấy của một nơi lạ đến hỏi?
Nói thật rằng bạn không biết rõ nơi cấp giấy đó, đối chiếu thông tin trên giấy với món đồ, và gợi ý khách tra cứu ở nơi cấp hoặc kiểm lại ở nơi độc lập. Không nên chê bai hay xác nhận thay cho một nơi bạn không biết.